{"id":49,"date":"2020-06-04T22:54:00","date_gmt":"2020-06-04T19:54:00","guid":{"rendered":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/2020\/06\/04\/para-harekati-kitabindan-kesitler\/"},"modified":"2024-06-27T22:25:50","modified_gmt":"2024-06-27T19:25:50","slug":"para-harekati-kitabindan-kesitler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/2020\/06\/04\/para-harekati-kitabindan-kesitler\/","title":{"rendered":"Para Harekat\u0131 Kitab\u0131ndan Kesitler"},"content":{"rendered":"
<\/div>\n
<\/div>\n
Merhum Ya\u015far Erdin\u00e7’in krizlerin belgesel roman\u0131 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve 2001 krizi dahil d\u00fcnyadaki belli ba\u015fl\u0131 krizleri romans\u0131 bir kurgu ile inceledi\u011fi; benim de \u00e7ok be\u011fendi\u011fim Para Harekat\u0131 isimli kitab\u0131ndan ilgimi \u00e7eken k\u0131s\u0131mlar\u0131 payla\u015ft\u0131m. Umar\u0131m faydal\u0131 olur. Mekan\u0131 cennet olsun.<\/div>\n
<\/div>\n
Bay Tutumlu<\/div>\n
<\/div>\n
<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
\n
\u00c7ok ilgin\u00e7 bir \u015fekilde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 seminer. Demek ki ekonomik sistem, ayaklar\u0131 s\u00fcrekli y\u00fckselip al\u00e7alan bir masayd\u0131. Fakat hangi ayaklar \u00fczerine oturuyordu? S\u0131n\u0131f\u0131n soru soran bak\u0131\u015flar\u0131na cevap olacak \u015fekilde devam etti Serhat Hoca. \u00d6zetlersek, masa \u00fczerinde bir top var ve bu masan\u0131n ayaklar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 oynad\u0131k\u00e7a adeta rodeo at\u0131 gibi hareket ediyor. Y\u00f6neticiler, ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemlerle, masan\u0131n e\u011fimini de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015farak topun yere d\u00fc\u015fmesini \u00f6nl\u00fcyor\u2026<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 38-38<\/div>\n
<\/div>\n
Ekonomi masas\u0131n\u0131n ilk aya\u011f\u0131 kamu kesimi\u2019dir. Kamu kesiminin dengede olmas\u0131; kamu harcamalar\u0131 ve gelirlerinin e\u015fit olmas\u0131 demektir. Kamunun gelirleri ve giderleri aras\u0131ndaki fark kamu dengesi, dar anlamda ise b\u00fct\u00e7e dengesi olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 39-39<\/div>\n
<\/div>\n
Hocam bize okulda enflasyonun bir ba\u015fka sebebi daha oldu\u011funu \u00f6\u011frettiler. Maliyet enflasyonu diye bir \u015fey var. Mal\u0131n\u0131za olan talep artmasa bile, o mal\u0131 \u00fcretmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z girdilerin fiyatlar\u0131 art\u0131nca da enflasyon olmuyor mu?<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 42-42<\/div>\n
<\/div>\n
\u0130\u015fte arkada\u015flar, ekonomi masas\u0131n\u0131n reel kesim aya\u011f\u0131nda enflasyon ve \u00fcretim yani b\u00fcy\u00fcme beklentileri \u00f6nemli iki parametre olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Ne zaman enflasyon ve \u00fcretim miktar\u0131na ili\u015fkin beklentiler de\u011fi\u015fmeye ba\u015flarsa masan\u0131n bu aya\u011f\u0131 uzay\u0131p k\u0131sal\u0131yor. E\u011fer hedeflenen enflasyondan sapma olaca\u011f\u0131 ve enflasyonun y\u00fckselece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcrse bu ayak uzuyor, aksi halde k\u0131sal\u0131yor. E\u011fer \u00fcretim daha da artacaksa sistem bundan olumlu etkileniyor.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 44-44<\/div>\n
<\/div>\n
Dolay\u0131s\u0131yla bir \u00fclke kazand\u0131\u011f\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 t\u00fcketiyorsa, cari a\u00e7\u0131k ortaya \u00e7\u0131kar. Yani cari a\u00e7\u0131k \u00fclkedeki tasarruf a\u00e7\u0131\u011f\u0131na ve y\u0131ll\u0131k bazda d\u0131\u015f bor\u00e7lanmaya e\u015fittir. Bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131 \u00fclkelerden buldu\u011funuz para ile finanse edersiniz. Bir bak\u0131ma di\u011fer \u00fclkelerdeki insanlar tasarruf eder ve siz bu tasarruflar\u0131 kullan\u0131rs\u0131n\u0131z. Cari a\u00e7\u0131k s\u00fcreklilik arz edemez. Yani birileri s\u00fcrekli olarak sizin t\u00fcketim ve harcaman\u0131z\u0131 finanse etmez. Bu y\u00fczden cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n, gayri safi yurt i\u00e7i has\u0131laya oran\u0131 y\u00fczde 6\u20137 d\u00fczeyine geldi\u011finde riskiniz artm\u0131\u015f oluyor.<\/div>\n
\u00a0Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 48-48<\/div>\n
<\/div>\n
Tuncer Bey olay\u0131 kavram\u0131\u015ft\u0131. Bir \u00fclke cari a\u00e7\u0131k verse bile e\u011fer d\u0131\u015far\u0131dan d\u00f6viz ya\u011f\u0131yorsa sorun yoktu. Bu d\u00f6viz \u00fclkeye geliyor, finansal piyasalarda bozduruluyordu.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 50-50<\/div>\n
<\/div>\n
Finansal piyasalar\u0131n istikrar\u0131 neye ba\u011fl\u0131 hocam? Yani faiz ve kur ne zaman durulur ve kararl\u0131 hale gelir?\u201d \u201c\u00c7ok g\u00fczel bir soru H\u00fclya. Asl\u0131nda ekonominin di\u011fer ayaklar\u0131ndaki istikrara ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir etkile\u015fim vard\u0131r. Reel ekonomi aya\u011f\u0131nda e\u011fer enflasyon y\u00fcksek ve dalgal\u0131 ise, reel kesim \u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6remeyecek ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrecektir. Y\u00fcksek ve dalgal\u0131 enflasyona kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, finansal piyasalar da a\u015f\u0131r\u0131 dalgal\u0131 olacakt\u0131r. Yani faiz ve kur bir a\u015fa\u011f\u0131 bir yukar\u0131 oynayacak ve faizleri etkileyecektir.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 55-55<\/div>\n
<\/div>\n
Enflasyonu tahmin etmek ne kadar zorla\u015f\u0131rsa yat\u0131r\u0131mc\u0131lar beklenen enflasyon rakam\u0131n\u0131n \u00fczerine bu riski de eklerler. E\u011fer finansal piyasalarda faizler de y\u00fcksek oranda dalgalan\u0131yorsa, \u00fcreten kesim yani reel ekonomi, daha \u00f6nce anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi maliyetlerini belirlemekte zorlanaca\u011f\u0131 i\u00e7in bundan olumsuz etkilenecektir.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 56-56<\/div>\n
<\/div>\n
Asl\u0131nda bir ekonomik sistemin i\u015fleyi\u015f mekanizmas\u0131 ile v\u00fccut sisteminin i\u015fleyi\u015fi aras\u0131nda pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan benzerlikler vard\u0131r. Bu sistemde finansal piyasalar kalbi temsil ediyor. Nas\u0131l ki, kalp toplardamarlar vas\u0131tas\u0131yla kan\u0131 topluyor ve v\u00fccudun en \u00fccra k\u00f6\u015fesindeki h\u00fccrelere g\u00f6nderiyorsa, finansal piyasalar da ekonominin kan\u0131 olan fonlar\u0131 yani paralar\u0131 topluyor ve buna ihtiya\u00e7 duyan b\u00fct\u00fcn kesimlere g\u00f6nderiyor. \u0130nsan v\u00fccudu enerji \u00fcreten bir mekanizmad\u0131r. \u00dcretim, en k\u00fc\u00e7\u00fck birimler olan i\u015fletmelerde ger\u00e7ekle\u015fir, v\u00fccudumuz da ihtiya\u00e7 duyulan enerjiyi h\u00fccrelerinde ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. Bu anlamda i\u015fletmeler h\u00fccreler gibidir.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 60-60<\/div>\n
<\/div>\n
Ben de tam bu noktaya gelmi\u015ftim. Kamu kesimi, v\u00fccutta beynin fonksiyonunu yerine getirir. Beyin emirler ya\u011fd\u0131r\u0131r, kurallar\u0131 koyar, denetler ve \u00fcretir. Bir an i\u00e7in kamu kesiminin b\u00fct\u00fcn fonksiyonlar\u0131n\u0131 durdurdu\u011fumuzu varsayal\u0131m. \u00d6rne\u011fin belediye otob\u00fcsleri \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor, elektrikler kesik, sular akm\u0131yor, devlet memurlar\u0131 yerlerinde yok ve b\u00fct\u00fcn devlet daireleri, okullar, kamu kurulu\u015flar\u0131 kapal\u0131. Merkez bankas\u0131 i\u015flevini g\u00f6rm\u00fcyor, bu nedenle bankalar kapal\u0131. Nas\u0131l bir ortam olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz? \u0130\u015fte Arjantin\u2019de olan buydu. Kamu kesimine i\u00e7 ve d\u0131\u015f finansal piyasalardan kan gitmedi, bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6demek i\u00e7in en y\u00fcksek faizlerden bile yeni fon bulamad\u0131lar. Ekonominin kan olu\u015fturma ve kan pompalama mekanizmas\u0131 durmu\u015ftu. Dolay\u0131s\u0131yla Arjantin bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6deyemedi. Sonu\u00e7 olarak beyin h\u00fccreleri \u00f6lmeye ba\u015flad\u0131. Buna \u2018default olmak\u2019 diyoruz. Bir bak\u0131ma ekonomi komaya girmi\u015f oluyor.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 62-62<\/div>\n
<\/div>\n
\u201cEn son nerde kalm\u0131\u015ft\u0131k? T\u00fcrkiye\u2019nin 2001 krizinden bahsediyordum. \u00dclkemize bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise, durum olduk\u00e7a ilgin\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. 2001 krizi \u00f6ncesinde ve sonras\u0131nda kamu kesiminin har vurup harman savurma politikas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden devlet bor\u00e7lar\u0131 h\u0131zla artt\u0131. Adeta beyindeki bir t\u00fcm\u00f6r gibi h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Kalbin g\u00f6nderdi\u011fi kan\u0131, s\u00fcrekli bu t\u00fcm\u00f6r emiyor ve beynin di\u011fer fonksiyonlar\u0131n\u0131 yani e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k ve yat\u0131r\u0131m\u0131 c\u0131l\u0131z b\u0131rak\u0131yordu. Bu nedenle v\u00fccudun di\u011fer \u00fcretici b\u00f6l\u00fcmlerine giden kan ak\u0131\u015f\u0131 da zay\u0131flad\u0131. Kriz sonras\u0131nda bankalar\u0131n bat\u0131\u015flar\u0131 ve kamu bankalar\u0131n\u0131n zararlar\u0131, borcun \u00fczerine 50 milyar dolarl\u0131k bir y\u00fck daha bindirdi ve t\u00fcm\u00f6r h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Bu t\u00fcm\u00f6r\u00fc alman\u0131n iki yolu vard\u0131. Ya cerrahi m\u00fcdahale yani konsolidasyon (bor\u00e7lar\u0131n ertelenmesi) ya da ila\u00e7la m\u00fcdahale, yani mali disipline \u00f6nem veren s\u0131k\u0131 bir ekonomik program uygulanmas\u0131 gerekiyordu.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 63-63<\/div>\n
<\/div>\n
Gelelim reel kesime. Karaci\u011fer, kas ve iskelet sistemini reel kesime benzetebiliriz. Bir bak\u0131ma karaci\u011fer reel kesimin merkezi, ya da imalat sanayisidir. Kan ve enzimler burada yap\u0131l\u0131r. E\u011fer karaci\u011fer yeni kan \u00fcretemezse, kalp v\u00fccuda kan pompalasa bile, yeterli kan \u00fcretilmedi\u011fi veya kan\u0131n kalitesi d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in v\u00fccut zay\u0131f ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz d\u00fc\u015febilir. Her bir h\u00fccre, yani b\u00fcy\u00fck-k\u00fc\u00e7\u00fck her i\u015fletme m\u00fcthi\u015f bir rekabet ortam\u0131 i\u00e7inde \u00fcretimlerini devam ettirmek durumundalar. Bir i\u015fletmenin faaliyetinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 devam etmesi i\u00e7in en \u00f6nemli unsur, yeni kan yap\u0131lmas\u0131 ve bu kan\u0131n da v\u00fccuda da\u011f\u0131lmas\u0131d\u0131r. Yani fon ve nakit ak\u0131m\u0131d\u0131r.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 64-64<\/div>\n
<\/div>\n
Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda enflasyon v\u00fccuttaki ate\u015fe benzer. E\u011fer enflasyon kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve y\u00fcksekse, ekonomi g\u00fc\u00e7s\u00fcz d\u00fc\u015fer ve \u00e7al\u0131\u015famaz duruma gelebilir. \u0130\u015fletmeler de y\u00fcksek enflasyonda halsiz ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz d\u00fc\u015ferler. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6nlerini g\u00f6remezler, karlar\u0131 ve sermayeleri erir. Yani \u00fcretilen enerji heba olur. \u0130\u015fte bu y\u00fczden para politikas\u0131n\u0131n uygulay\u0131c\u0131s\u0131 ve tek sorumlusu olan kurum, \u00f6zerk merkez bankas\u0131d\u0131r. Merkez bankalar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli hedefi d\u00fc\u015f\u00fck enflasyon ve istikrarl\u0131 bir ortam yaratarak, reel kesimin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir ortamda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fcmenin istikrarl\u0131 bir seviyede s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flamakt\u0131r.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 65-65<\/div>\n
<\/div>\n
2001 krizine girmeden \u00f6nce, \u00f6nceden belirlenmi\u015f bant i\u00e7inde dalgalanan kur politikas\u0131 vard\u0131. Yabanc\u0131lar ka\u00e7mak istediklerinde hangi fiyattan d\u00f6vizi alabileceklerini biliyorlard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Merkez Bankas\u0131 bunu garantilemi\u015fti. Kurlar\u0131 bask\u0131 alt\u0131na alarak enflasyonu indirme \u00e7abas\u0131 bir\u00e7ok geli\u015fmekte olan \u00fclkede sonunda patlad\u0131 ve bizim \u00fclkemizde de ayn\u0131 durum oldu.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 67-67<\/div>\n
<\/div>\n
Nitekim 2001 y\u0131l\u0131 \u015eubat ay\u0131nda olan da buydu. \u00dc\u00e7 gecede 7 milyar dolara yak\u0131n bir nakit \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 oldu. Bir bak\u0131ma sindirim sistemi tersine d\u00f6nm\u00fc\u015f ve ekonomi yedi\u011fi g\u0131day\u0131 kusmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Dilerim bu t\u00fcr bir teste yeniden maruz kalmay\u0131z.\u201d H\u00fclya sabahtan beri devam eden dersin her dakikas\u0131nda, sistemi \u00e7ok daha iyi anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Babas\u0131 da h\u00fck\u00fcmetin ekonomi program\u0131na g\u00fcvenerek yat\u0131r\u0131m kararlar\u0131 alm\u0131\u015f ve d\u00f6vizle bor\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. Karma\u015f\u0131k ve anla\u015f\u0131lmaz gibi g\u00f6r\u00fcnen ekonominin \u00e7arklar\u0131 art\u0131k g\u00fcn gibi ortadayd\u0131. Yabanc\u0131lar paralar\u0131n\u0131 al\u0131p gitmi\u015fler ve bu \u00fclke insanlar\u0131n\u0131 krizlerle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 68-68<\/div>\n
<\/div>\n
Kalp kan\u0131 v\u00fccuda belirli bir bas\u0131n\u00e7la pompal\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla faizi b\u00fcy\u00fck tansiyona, kur hareketlerini de k\u00fc\u00e7\u00fck tansiyona benzetebiliriz. V\u00fccutta genellikle her ikisi de ayn\u0131 anda y\u00fckselme ve d\u00fc\u015fme e\u011filimindedirler. Ekonomide de faiz ve kur ayn\u0131 y\u00f6nde hareket eder. Faizler y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7mi\u015fse genellikle kur da y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7er.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 78-78<\/div>\n
<\/div>\n
Daha \u00f6nce bono ve tahvil alm\u0131\u015f yabanc\u0131lar, se\u00e7im belirsizli\u011fi \u00fczerine ellerindeki bonolar\u0131 sat\u0131p, fiyatlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcklerinde faizi y\u00fckseltiyorlar. Sonras\u0131nda ise ellerine ge\u00e7en nakit ile d\u00f6viz al\u0131p \u00fclkelerine gitmek istiyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendi \u00fclkelerinde bizim param\u0131z onlar\u0131n i\u015fine yaram\u0131yor. Bu durum d\u00f6vize olan talebi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, kurlar da y\u00fckseliyor. Sadece yabanc\u0131lar de\u011fil, yabanc\u0131lar\u0131n hareketlerini izleyen bizim yerli fon sahipleri de bonolar\u0131 sat\u0131p d\u00f6vize ge\u00e7iyor, kraldan fazla kralc\u0131 olabilirler ve g\u00fcvenli limanlara ge\u00e7mek \u00fczere d\u00f6viz pozisyonlar\u0131n\u0131 art\u0131rabilirler. \u0130\u015fte bak\u0131n hem b\u00fcy\u00fck hem de k\u00fc\u00e7\u00fck tansiyonu art\u0131rd\u0131k.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 81-81<\/div>\n
<\/div>\n
\u015eimdi as\u0131l sorulmas\u0131 gereken soru \u015fu: \u2018Krizi \u00e7\u0131kartan ana fakt\u00f6r acaba Anayasa f\u0131rlat\u0131lmas\u0131 m\u0131yd\u0131?\u2019 \u015eunu unutmay\u0131n\u0131z, bor\u00e7 verenler i\u015fler iyiyken sizlere istedi\u011finiz kadar kredi a\u00e7arlar. Adeta para ya\u011far. Bu sayede y\u00fcksek getirilerinizden yararlan\u0131rlar. Ama i\u015fler bozdu\u011fu anda arkalar\u0131na bakmadan ka\u00e7arlar. Aya\u011f\u0131n\u0131 yorgan\u0131na g\u00f6re uzatmas\u0131n\u0131 bilmeyen bir\u00e7ok \u00fclkenin krizi hep buna benzer \u015fekilde geli\u015fmi\u015ftir. Kriz \u00f6ncesinde cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n gayri safi yurt i\u00e7i has\u0131laya oran\u0131 y\u00fczde 5\u2019e \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fte bu \u00f6rnekte de siyasi bir olay, krizi tetiklemi\u015f ve ekonomi \u00fczerinde reel sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015ftur. Sonu\u00e7 ise 2002 y\u0131l\u0131nda, y\u00fczde 9 ekonomik k\u00fc\u00e7\u00fclme ve ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelirin 3600 dolar seviyelerinden 2500 dolar seviyelerine inmesidir.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 93-93<\/div>\n
<\/div>\n
Asl\u0131nda her \u00fclkenin b\u00fcnyesinde \u201ckriz vir\u00fcs\u00fc\u201d ya da \u201cmikrobu\u201d bulunuyordu. Fakat bu vir\u00fcs uygun ortam\u0131 kolluyor ve v\u00fccut g\u00fc\u00e7s\u00fcz d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc anda harekete ge\u00e7iyordu. Nezle ya da gripten hi\u00e7bir fark\u0131 yoktu. Yaz aylar\u0131nda kimse grip ya da nezle olmazken, havalar de\u011fi\u015fmeye ba\u015f- lad\u0131\u011f\u0131nda v\u00fccutta bulunan vir\u00fcsler ve mikroplar uygun ortam\u0131 bularak aktif hale geliyordu. Krizi \u00f6nleyecek en \u00f6nemli kalkan\u0131n, v\u00fccudu g\u00fc\u00e7l\u00fc tutmak oldu\u011funu daha seminer s\u0131ras\u0131nda o keskin zek\u00e2s\u0131yla anlam\u0131\u015ft\u0131. Zaten \u015fu ana kadar okuduklar\u0131 da bunu teyit ediyordu.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 116-116<\/div>\n
<\/div>\n
G\u00fcng\u00f6r URAS \u2013 M\u0130LL\u0130YET “Ekonomi Tetik\u00e7ili\u011fi” kapitalist sistemin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yepyeni ve \u00e7ok \u00f6nemli bir “profesyonel meslek” dal\u0131. Zengin \u00fclkeler (T\u00fcrkiye gibi) fakir \u00fclkelere “Ekonomi Tetik\u00e7isi” g\u00f6nderiyor. Ekonomi tetik\u00e7ileri “uzman olarak” \u00fclke sorunlar\u0131n\u0131 inceliyor. Raporlar haz\u0131rl\u0131yor, projeler geli\u015ftiriyor. Bu projelerin bir an \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine kamuoyunu ve h\u00fck\u00fcmetleri inand\u0131r\u0131yor. Sonra da bu projeleri hangi firmalar\u0131n yapabilece\u011fini, hangi kurulu\u015flar\u0131n kredi verebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor… \u00dclkenin g\u00fcndeminde olmayan, \u00f6nceli\u011fi olmayan projeler, \u00f6ncelikli i\u015fler haline geliyor. \u00dclkeler teklif edilen kredileri (bir f\u0131rsat, bir nimetmi\u015f\u00e7esine) kabul ediyor. Sonu\u00e7ta \u00fclke, kendi \u00f6nceli\u011fi olmayan projeler y\u00fcz\u00fcnden b\u00fcy\u00fck bor\u00e7lar alt\u0131na giriyor. Bor\u00e7lanan \u00fclke “Ekonomi Tetik\u00e7isi”ni yollayan zengin \u00fclkeye “ba\u011f\u0131ml\u0131” duruma geliyor. \u0130\u015fte o \u00e7izgiden sonra devreye zengin \u00fclkenin politikac\u0131lar\u0131 giriyor. “Ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00fclkeyi” istedikleri bi\u00e7imde kullan\u0131yor.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 118-118<\/div>\n
<\/div>\n
Bu s\u00fcre\u00e7 krizi nas\u0131l getirdi? \u201cFiyat kontrol sistemi\u201d nedeniyle karaborsa artt\u0131. Daha \u00f6nce a\u00e7\u0131ktan \u00fcretim yap\u0131p, \u00fcr\u00fcnlerini satanlar, fiyat kontrolleri nedeniyle yeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131na indiler. Bug\u00fcnk\u00fc deyimle kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomi h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmeye ba\u015flad\u0131 ve toplanan vergi miktar\u0131 h\u0131zla d\u00fc\u015ft\u00fc. Millile\u015ftirilen tar\u0131m \u00e7iftliklerinin, maden ocaklar\u0131n\u0131n ve b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin \u00fcretimlerinde verimlilik gerilerken, bu yerler \u201cmaa\u015f\u0131n\u0131 al ve yan gel yat\u201d \u015feklinde, tam bir devlet \u00e7iftli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 124-124<\/div>\n
<\/div>\n
\u00dcretim birimlerini kamula\u015ft\u0131rmak, verimsizli\u011fe yol a\u00e7arak b\u00fcy\u00fcmeyi yerle bir ederken, ihracat imkanlar\u0131n\u0131 da ortadan kald\u0131r\u0131yordu. D\u0131\u015far\u0131dan gelen az miktarda para da verimsiz alanlarda yok olup gidiyordu. Serbest piyasa ekonomisine ge\u00e7ildi\u011finde yard\u0131ma ko\u015fanlar ve \u00fclkeye oluk oluk para ak\u0131tanlar,<\/div>\n
i\u015flerin bozulmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131klar\u0131nda p\u0131l\u0131 p\u0131rt\u0131y\u0131 toplay\u0131p gidiyorlard\u0131. Genellikle bunun ard\u0131ndan da kriz \u00e7\u0131k\u0131yor, sol veya sosyalist bir iktidar y\u00f6netime geliyordu.Ancak, bu iktidar yeteri kadar bor\u00e7 bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ya kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z para bas\u0131p hiperenflasyon yol a\u00e7\u0131yor ya da i\u015fsizli\u011fi ve yoksullu\u011fu art\u0131r\u0131p se\u00e7men taraf\u0131ndan ala\u015fa\u011f\u0131 ediliyordu.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 148-148<\/div>\n
<\/div>\n
H\u00fclya, Peru krizinden de \u00f6nemli dersler \u00e7\u0131kard\u0131. \u00dcretim birimlerini kamula\u015ft\u0131rmak, verimsizli\u011fe yol a\u00e7arak b\u00fcy\u00fcmeyi yerle bir ederken, ihracat imkanlar\u0131n\u0131 da ortadan kald\u0131r\u0131yordu. D\u0131\u015far\u0131dan gelen az miktarda para da verimsiz alanlarda yok olup gidiyordu. Serbest piyasa ekonomisine ge\u00e7ildi\u011finde yard\u0131ma ko\u015fanlar ve \u00fclkeye oluk oluk para ak\u0131tanlar, i\u015flerin bozulmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131klar\u0131nda p\u0131l\u0131 p\u0131rt\u0131y\u0131 toplay\u0131p gidiyorlard\u0131. Genellikle bunun ard\u0131ndan da kriz \u00e7\u0131k\u0131yor, sol veya sosyalist bir iktidar y\u00f6netime geliyordu.Ancak, bu iktidar yeteri kadar bor\u00e7 bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ya kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z para bas\u0131p hiperenflasyon yol a\u00e7\u0131yor ya da i\u015fsizli\u011fi ve yoksullu\u011fu art\u0131r\u0131p se\u00e7men taraf\u0131ndan ala\u015fa\u011f\u0131 ediliyordu.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 148-148<\/div>\n
<\/div>\n
Yat\u0131r\u0131mc\u0131lar kuzunun kalbine, filin haf\u0131zas\u0131na ve bir ceylan\u0131n bacaklar\u0131na sahiptirler. \u201d Dornbusch & Wender(1994<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 201-201<\/div>\n
<\/div>\n
\u00dc\u00e7 \u00f6nemli noktaya bakmak gerekiyor. 1. Reel kurlar tarihi en y\u00fcksek seviyelerindeyse, 2. Cari a\u00e7\u0131k \u00e7ok y\u00fcksekse 3.B\u00fcy\u00fcme kanad\u0131nda zorlanma varsa, \u00fclkenin paras\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 de\u011ferlenmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bunlar\u0131n hepsi Meksika\u2019n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ger\u00e7ekleridir. Dolay\u0131s\u0131yla sorulmas\u0131 gereken soru, bu dengesizli\u011fin nas\u0131l bir yolla giderilece\u011fidir.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 209-209<\/div>\n
<\/div>\n
Tobin deval\u00fcasyon y\u00fczde 10-15 mi yoksa y\u00fczde 25 mi olsun tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n anlams\u0131z oldu\u011funu ve kurlar\u0131n serbest dalgalanmaya b\u0131rak\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyordu. B\u00f6ylelikle ekonomi kendi kendini dengeye getirecekti.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 210-210<\/div>\n
<\/div>\n
E\u011fer merkez bankas\u0131 faizlerin y\u00fckselmesini istemezse, bu bas\u0131nca kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, piyasaya ek para \u00e7\u0131karmak zorunda kalacakt\u0131r. Fakat piyasaya \u00e7\u0131kan para, ya d\u00f6vize y\u00f6nelecek ya da piyasaya talep olarak yans\u0131yacakt\u0131r. Bu nedenle para miktar\u0131n\u0131 art\u0131rmak tercih edilmeyecek bir se\u00e7enek olur. Tam tersini d\u00fc\u015f\u00fcnelim; e\u011fer merkez bankas\u0131 faizlerin artmas\u0131na izin verirse, bu durumun iki k\u00f6t\u00fc sonucu olur. Birincisi; b\u00fcy\u00fck \u00e7apta faiz riski alm\u0131\u015f olan bankalar\u0131n aktif-pasif dengelerini bozar. Bu nedenle faizlerin art\u0131rman\u0131n da bir s\u0131n\u0131r\u0131 vard\u0131r ve bu art\u0131r\u0131m 3\u20135 puandan daha y\u00fcksek olamaz. \u0130kinci olarak; faizlerin artmas\u0131 enflasyonun hedefler i\u00e7inde kalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur ve d\u00f6viz ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Ayn\u0131 zamanda tasarruflar\u0131 art\u0131r\u0131c\u0131 etki yapar, fakat reel sekt\u00f6r\u00fc \u00e7ok feci vurur. Paran\u0131n maliyetinin artmas\u0131, tasarruf a\u00e7\u0131\u011f\u0131 nedeniyle zaten zor durumda olan reel sekt\u00f6r\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131ya sokar. Bankalar artan faizler nedeniyle kredilerin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyebilir. Kaynak yaratmakta b\u00fcy\u00fck zorluk \u00e7eken reel sekt\u00f6r h\u00fccreleri \u00f6lmeye ba\u015flar. \u0130\u015fsizlikteki art\u0131\u015f ivmesi h\u0131zlan\u0131rken, b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131 h\u0131zla beklentilerin alt\u0131na geriler. D\u00fcn verdi\u011fim cari a\u00e7\u0131k denklemini hat\u0131rlay\u0131- n\u0131z; e\u011fer b\u00fcy\u00fcme beklentisi d\u00fc\u015ferse, cari a\u00e7\u0131k i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fc- lebilir rakam da a\u015fa\u011f\u0131 inecektir. Cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finin de tehlikeye girmesi, yabanc\u0131lar\u0131n kol kesip y\u00fcksek kurlardan bile ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n\u0131 ba\u015flat\u0131r.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 221-221<\/div>\n
<\/div>\n
\u00fclkelerde tutunabilece\u011fimiz en \u00f6nemli dal \u2018g\u00fcvenilirliktir\u2019. \u015eimdi gelelim \u2018serbest kurlar\u2019 meselesine. E\u011fer a\u00e7\u0131k enflasyon hedeflemesine gitmi\u015fseniz, d\u00f6viz kurlar\u0131ndaki art\u0131\u015flardan rahats\u0131z olacaks\u0131n\u0131z demektir. Finansal ter\u00f6ristler bunu \u00e7ok iyi biliyor ve ellerini ovu\u015fturuyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc ka\u00e7mak istedikleri anda, Merkez Bankas\u0131, kurlar\u0131n serbest- \u00e7e artmas\u0131na izin veremez. E\u011fer izin verirse enflasyon hedefini tutturamaz. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki d\u00f6viz kurlar\u0131 bir ayda y\u00fczde 10\u201315 artt\u0131. Bunun enflasyon \u00fczerindeki etkisinin s\u0131f\u0131r olaca\u011f\u0131n\u0131 kimse iddia edemez. Gecikmeli olarak enflasyonu art\u0131r\u0131c\u0131 etki yapacakt\u0131r.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 223-223<\/div>\n
<\/div>\n
Bu konu ile ilgili olarak son bilimsel makalem bu ger\u00e7e\u011fi b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla ortaya koyuyor. Kurlarda bir ay i\u00e7inde y\u00fczde 10\u201315 oran\u0131nda bir art\u0131\u015f oldu\u011funu ve sonraki aylarda sabit kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m. Yani sisteme bir kur art\u0131\u015f\u0131 \u015foku verelim. Bu \u015fok, ertesi ayki enflasyonu 0.50 ile 1 puan aras\u0131nda art\u0131r\u0131yor. Fakat izleyen ay bu etki 1,5 ile 2 puan aras\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yor ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ay\u0131n enflasyon oran\u0131n\u0131 en az 1 puan art\u0131r\u0131yor. Bunlar\u0131 Merkez Bankas\u0131 da biliyor. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00f6viz kurlar\u0131nda ani art\u0131\u015flara, daha \u00f6ncekiler kadar geni\u015f davranamaz ve rezervlerinden satmak zorunda kalabilir.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 224-224<\/div>\n
<\/div>\n
Merkez bankas\u0131 faiz silah\u0131n\u0131 kulland\u0131. \u0130lk dalga geldi\u011finde faiz silah\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ama ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalgalar geldi\u011finde bu silah \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131. Zaten bir\u00e7ok \u00fclkenin krizinde ayn\u0131 durumun defalarca tekrarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130lk m\u00fcdahale her zaman ba\u015far\u0131l\u0131 oluyor. Fakat ikinci atak geldi\u011finde, d\u00f6viz rezervlerinin t\u00fckenmesi ya da kurlar\u0131n \u00e7ok sert s\u0131\u00e7ramalar yapmas\u0131 engellenemiyor. Sonunda, her krizde oldu\u011fu gibi, h\u0131zl\u0131 deval\u00fcasyon, cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n h\u0131zla d\u00fczelmesine ve cari fazla verilmesine neden oldu, ama enflasyon ve faizler f\u0131rlad\u0131, b\u00fcy\u00fcme negatif oranlara d\u00fc\u015ft\u00fc, insanlar i\u015flerini kaybetti.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 232-232<\/div>\n
<\/div>\n
E\u011fer bir \u00fclkenin d\u0131\u015f bor\u00e7lar\u0131, bu bor\u00e7lar\u0131n reel bor\u00e7lanma maliyetinden daha h\u0131zl\u0131 art\u0131yorsa, o \u00fclkenin bunu s\u00fcrd\u00fcrmesi imkans\u0131zd\u0131. Varsayal\u0131m ki d\u0131\u015f bor\u00e7lar\u0131n\u0131z her y\u0131l dolar baz\u0131nda y\u00fczde 5 b\u00fcy\u00fcyor olsun. E\u011fer dolar bor\u00e7lanma maliyetiniz y\u00fczde 5\u2019ten fazlaysa, bunun s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi imkans\u0131zd\u0131r.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 263-263<\/div>\n
<\/div>\n
Kolayca d\u0131\u015f bor\u00e7 bulan Asya \u00fclkeleri bu paralar\u0131 al\u0131p yat\u0131r\u0131mlarda kullan\u0131yorlard\u0131, fakat bir sorun vard\u0131. E\u011fer 100 lira bor\u00e7 alm\u0131\u015f ve 15 lira faiz \u00f6deyecekseniz, bu paraya en az\u0131ndan 16 lira getiri sa\u011flamal\u0131s\u0131n\u0131z. Aksi halde borcu bor\u00e7la \u00e7evirmeye ba\u015flars\u0131n\u0131z. \u0130\u015fte Asya\u2019n\u0131n krizinin temelinde yatan as\u0131l sebep buydu. Latin Amerika krizlerinden farkl\u0131 olarak, kolayca para bulabilen savurgan bir h\u00fck\u00fcmet yerine, savurgan bir \u00f6zel sekt\u00f6r vard\u0131. H\u00fck\u00fcmetler y\u00fcksek b\u00fcy\u00fcmeyi hedeflemi\u015f ve \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015flar, buraya para ak\u0131tan yabanc\u0131lara adeta \u00fcst\u00fc kapal\u0131 garantiler vermi\u015f ve \u201cKorkmay\u0131n paran\u0131za bir \u015fey olmaz, olursa \u00e7aresine bakar\u0131z\u201d demi\u015flerdi.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 264-264<\/div>\n
<\/div>\n
\u00d6zetlersek yabanc\u0131lardan gelen para hisse senedine, emlak sekt\u00f6r\u00fcne ve t\u00fcketiciye kredi olarak gidiyordu. Herkes her alanda yat\u0131r\u0131ma giri\u015fmi\u015f ve b\u00f6ylelikle yat\u0131r\u0131m\u0131n getirisi h\u0131zla azalm\u0131\u015f ve kar marjlar\u0131, bor\u00e7lanma maliyetinin de alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. T\u00fcketiciye verilen krediler kesildi\u011fi anda a\u015f\u0131r\u0131 yat\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015f olan \u00f6zel sekt\u00f6r bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6deyemeyecek duruma gelmi\u015fti. Dolay\u0131s\u0131yla d\u0131\u015far\u0131dan gelen paran\u0131n kesilmesi durumunda ekonomi duvara \u00e7arpacakt\u0131.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 266-266<\/div>\n
<\/div>\n
\u015eili\u2019nin politikas\u0131n\u0131 destekleyen ve ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u00e7ok \u00f6nemli bir ba\u015fka uygulama da \u00fclkeye giren paray\u0131 iki k\u0131sma ay\u0131rmas\u0131d\u0131r. Direkt yat\u0131r\u0131m olarak gelen yabanc\u0131 sermayeye b\u00fct\u00fcn kap\u0131lar a\u00e7\u0131kt\u0131r. Fakat \u00fclkeye bor\u00e7 ya da portf\u00f6y yat\u0131r\u0131m\u0131 olarak gelen paran\u0131n \u00f6n\u00fcne engeller konuldu. Yani hemen ka\u00e7abilecek paray\u0131 istemediklerini ilan ettiler ve vergilendirdiler. Malezya da benzer \u015fekilde s\u00fcre tahdidi koydu. Belirli bir s\u00fcreden \u00f6nce \u00fclkeden \u00e7\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015fan para \u00fczerinden vergi al\u0131n\u0131yor. B\u00f6ylelikle \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn de d\u0131\u015f d\u00fcnyadan hovardaca bor\u00e7lanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmi\u015f oldu. Vergiler nedeniyle, bor\u00e7 \u015feklinde \u00fclkeye giren paran\u0131n maliyeti art\u0131yor ve bu durum \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn sa\u011fl\u0131ks\u0131z bor\u00e7lanmas\u0131n\u0131 \u00f6nl\u00fcyor<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 273-273<\/div>\n
<\/div>\n
Goldstein, \u00e7ok ilgin\u00e7 bir noktay\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yordu. \u00d6zellikle Asya krizi s\u0131ras\u0131nda bankalar\u0131n emlak sekt\u00f6r\u00fcne verdi\u011fi kredilerde anormal art\u0131\u015flar vard\u0131. Di\u011fer kriz ge\u00e7iren \u00fclkelerde de emlak sekt\u00f6r\u00fcnde h\u0131zla artan fiyatlar kriz sinyali olabiliyordu.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 290-290<\/div>\n
<\/div>\n
H\u00fclya konu\u015fmas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc, \u201cEvet \u015faka yapm\u0131yorum. Buna HIV diyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130ngilizce kelimelerinin ba\u015f harfleri b\u00f6yle \u00e7\u0131k\u0131yor. Yani hiper-enflasyon vir\u00fcs\u00fc, Hyper-Inflation Virus. Bu vir\u00fcs aktif hale geldi\u011fi anda hiperenflasyon yarat\u0131yor. Hiperenflasyon krizinin temelinde yatan en \u00f6nemli unsur, h\u00fc- k\u00fcmetlerin harcamalar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z para basarak yapmas\u0131yd\u0131. Latin Amerika\u2019da 1970 ve 1980\u2019li y\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kan hiperenflasyon krizlerinin ana sebebi, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z para bas\u0131larak devlet harcamalar\u0131n\u0131n finanse edilmesidir. Fakat d\u00fcnya, bu vir\u00fcs\u00fc etkisiz hale getirmeyi ba\u015fard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de bu t\u00fcr bir kriz ya\u015fanamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Merkez Bankas\u0131 \u00f6zerk ve Hazine para istedik\u00e7e para basm\u0131yor. \u0130kinci vir\u00fcs ise DOM vir\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Yani DOM-DOM kur\u015funu diyebiliriz. \u2018Default Or Moratorium\u2019 kelimelerinin birle\u015fiminden t\u00fcrettim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu vir\u00fcs\u00fc b\u00fcnyesine alan ekonomiler ya default oluyorlar, yani bor\u00e7lar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremez hale geliyorlar, ya da moratoryum ilan ediyorlar.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 294-294<\/div>\n
<\/div>\n
Bol ve ucuz para 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Asya \u00fclkelerinde \u00fcretimi ve b\u00fcy\u00fcmeyi art\u0131racak projelere gitti. Fakat daha sonra bu paralar verimsiz alanlara kaymaya ba\u015flad\u0131. \u00d6zellikle de t\u00fcketime ve emlak sekt\u00f6r\u00fcne akan bu paralar, emlak sekt\u00f6r\u00fcnde balonlar\u0131n olu\u015fmas\u0131na sebep oldu. E\u011fer y\u0131ll\u0131k y\u00fczde 5 dolar faizi ile bor\u00e7 al\u0131p, y\u00fczde 5 bile getiri sa\u011flayam\u0131yorsan\u0131z, ya da bor\u00e7lar\u0131n\u0131z, bor\u00e7lanma maliyetinizden daha h\u0131zl\u0131 art\u0131yorsa, bir yerde de\u011firmenin suyu kesilecektir. Asya\u2019da da b\u00f6yle oldu. G\u00fcney Kore\u2019de bir\u00e7ok firma sermayelerinin 300\u2013400 kat\u0131 bor\u00e7lanm\u0131\u015flard\u0131. Bunlar aras\u0131nda sermayesinin 8 bin kat\u0131 bor\u00e7lananlar da vard\u0131. Bu paralar geri istendi\u011finde, topra\u011fa ve emla\u011fa g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f olan paray\u0131 geri getirmek imkans\u0131zd\u0131. Bu y\u00fczden Asya \u00fclkelerinin h\u00fck\u00fcmetleri \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn bor\u00e7land\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131 paralar\u0131 b\u00fct\u00e7eden kar\u015f\u0131lamak zorunda kald\u0131lar ve kriz sonras\u0131nda b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131klar\u0131 gayri safi yurt i\u00e7i has\u0131lan\u0131n y\u00fczde 15\u2019ine kadar \u00e7\u0131kt\u0131.<\/div>\n
Para Harekati – Yasar Erdinc, pg. 296-296<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Merhum Ya\u015far Erdin\u00e7’in krizlerin belgesel roman\u0131 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve 2001 krizi dahil d\u00fcnyadaki belli ba\u015fl\u0131 krizleri romans\u0131 bir kurgu ile inceledi\u011fi; benim de \u00e7ok be\u011fendi\u011fim…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":406,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[12,15],"tags":[35],"class_list":["post-49","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kisisel-gelisim","category-yatirim","tag-kitap","entry","double"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/baytutumlu.com\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/para-harekati.jpeg?fit=279%2C400&ssl=1","jetpack-related-posts":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":407,"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49\/revisions\/407"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baytutumlu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}